Последниве денови многумина од вас нè прашуваат за истото: дали е опасно, дали треба да се плашиме, и што всушност значи зборот „епидемија" кога се однесува на вирус што со векови патува заедно со комарците низ нашиве краишта.
Како ваша ординација по општа медицина, сакаме да ви дадеме јасни, мирни и точни одговори, без сензационализам, но и без да ја омаловажиме сериозноста таму каде што таа навистина постои.
Во моментов, Институтот за јавно здравје и Центарот за јавно здравје – Скопје имаат прогласено епидемија на западнонилска треска во дел од скопските општини Кисела Вода, Гази Баба, Аеродром, Бутел и Илинден, како и во неколку населени места во нивна близина. Прогласувањето епидемија е стандардна епидемиолошка постапка кога бројот на регистрирани случаи го надмине очекуваното сезонско ниво, а не автоматски знак за зголемена опасност по секој поединец.
Зошто нема место за паника
Западнонилскиот вирус не е новост за нашиов регион. Тој веќе со години тивко циркулира меѓу птиците и комарците на Балканот, а секое лето, кога температурите се повисоки и комарците поактивни, се јавуваат и нови случаи кај луѓето. Годинашниот број не е причина за алармирање туку сигнал дека системот за следење функционира и навремено ги регистрира случаите.
Важно е да се знае дека кај огромното мнозинство луѓе кои се заразат, вирусот минува целосно незабележано или со блага, кратка настинка. Само мал процент, најчесто постари лица или оние со ослабен имунитет, развиваат потешка форма на болеста. Со внимание, заштита и навремена реакција, ризикот значително се намалува.
Како се пренесува вирусот
Западнонилскиот вирус се одржува во природата преку циклус меѓу комарците и дивите птици, кои се негов главен природен резервоар. Комарецот се заразува откако ќе касне заразена птица, а потоа со каснување може да го пренесе вирусот и на луѓето, најчесто преку видот Culex. Болеста не се пренесува од човек на човек при секојдневен контакт.[1]
Најголема изложеност на комарци има во раните утрински часови и при зајдисонце, кога тие се најактивни, особено во близина на стоечка вода, паркови и позеленети површини.[2]
Како да се заштитиме
Бидејќи сè уште не постои вакцина за луѓе против овој вирус, единствената навистина ефикасна заштита е спречување на каснувањата од комарци.[3] Неколку едноставни навики можат значително да го намалат ризикот:
- Ставете мрежи на прозорците и вратите
- Користете репеленти со докажан состав (на пр. DEET, пикаридин или IR3535) на изложената кожа, според упатството на производителот
- Носете облека со долги ракави и панталони, особено во самрак и во зори
- Отстранете ја стоечката вода околу домот – саксии, канти, олуци, детски базенчиња
- Кога е можно, користете клима уред наместо отворени прозорци во вечерните часови
- Ограничете го подолгото задржување надвор во периодот околу зајдисонце и рано наутро, особено постарите лица
Симптоми на кои треба да обрнете внимание
Според официјалните податоци, кај околу 70 до 80% од заразените инфекцијата минува целосно без симптоми. Кај остатокот, се јавува блага, грипоподобна состојба која вообичаено трае неколку дена и поминува сама.[2] Најчесто пријавувани симптоми се:
- Покачена телесна температура
- Главоболка и болки во мускулите и зглобовите
- Општа слабост и малаксаност
- Гастроинтестинални тегоби (гадење, повраќање)
- Пролазен кожен исип кај дел од пациентите
Кај помалку од 1% од заразените, вирусот може да го зафати централниот нервен систем и да предизвика потешка, невроинвазивна форма на болеста како менингитис, енцефалитис или, ретко, акутна флакцидна парализа. Ризикот е поизразен кај лица постари од 60 години и кај оние со хронични заболувања или ослабен имунитет.[1]
Кога итно да побарате лекарска помош
Веднаш јавете се на лекар или упатете се кон итна помош доколку забележите:
- Висока и постојана температура
- Силна главоболка која не попушта
- Вкочанетост на вратот
- Конфузија, дезориентација или нарушена свест
- Слабост или парализа на екстремитетите
- Тресоци (конвулзии)
Овие знаци укажуваат на можни невролошки компликации и бараат итна медицинска проценка, без одложување.
Ако забележите блажи симптоми, а спаѓате во ризична група (над 60 години, имате хронично заболување или ослабен имунитет), не чекајте – консултирајте се со вашиот матичен лекар. Проценката навремено може да ви ја олесни состојбата и да спречи компликации.
Извори:
[1] Институт за јавно здравје на РС Македонија (ИЈЗ) – iph.mk
[2] Hrvatski zavod za javno zdravstvo (HZJZ) – hzjz.hr
[3] Telegram.hr, здравствена рубрика, во соработка со податоци на HZJZ – telegram.hr